सोचेर मात्र होइन, काम गरेर बदलिन्छ जीवन (किताबका कुरा)

मानिसले सोच्दैमा मात्रै जीवन बदलिने भए संसारका सबै मानिस सफल भइसक्थे। तर वास्तविकता के हो भने धेरै मानिसका सपना विचारको कमीले होइन, कामको सुरुवात गर्न नसक्दा अधुरा रहन्छन्। हामी सबैसँग केही न केही गर्ने इच्छा, योजना र सपना हुन्छन्। तर ती सपना पूरा गर्न आवश्यक पहिलो कदम चाल्न भने धेरैजसो मानिस हिचकिचाउँछन्।

जीवनमा लिइने केही निर्णयले हाम्रो भविष्यको दिशा नै बदल्न सक्छन्। त्यसैले मुख्य प्रश्न तपाईंसँग कति प्रतिभा छ भन्ने होइन, तपाईं आफ्नो लक्ष्यतर्फ पहिलो कदम कहिले चाल्नुहुन्छ भन्ने हो।

'द पावर अफ एक्सन' पुस्तकले यही विषयलाई केन्द्रमा राखेर मानिस किन काम सुरु गर्नुअघि नै हार मान्छन्, सानो प्रयासले कसरी ठूलो उपलब्धि हासिल गर्न सकिन्छ, डर र काम टार्ने बानीले कसरी हाम्रो प्रगति रोक्छन् र सामान्य मानिसले पनि निरन्तर प्रयासबाट असाधारण सफलता कसरी हासिल गर्न सक्छ भन्ने कुरा बुझाउने प्रयास गर्छ।

पुस्तकको मूल सन्देश स्पष्ट छ– सफलता प्राप्त गर्न धेरै सोचिरहनुभन्दा काम सुरु गर्नु महत्त्वपूर्ण हुन्छ। योजना बनाउनु आवश्यक छ, तर योजनालाई व्यवहारमा उतार्न सकिएन भने त्यसको कुनै अर्थ रहँदैन।

१. पर्खिरहने बानीले अवसर गुमाउँछ

कल्पना गर्नुहोस्, राति ११ बजेको छ। कार्यालयका सबै बत्ती निभिसकेका छन्। एउटा कोठामा भने कम्प्युटरको पर्दा अझै बलिरहेको छ। त्यहाँ बसेर आरव नामको एक युवा विगत तीन वर्षदेखि एउटै फोल्डर खोलिरहेको हुन्छ। फोल्डरको नाम छ– 'माई ड्रीम प्रोजेक्ट।'

त्यसमा व्यवसायका योजना छन्, नयाँ विचार छन्, लक्ष्य छन् र भविष्यमा सफल हुने अनेक सपना छन्। तर एउटा कुरा छैन– कामको सुरुवात।

हरेक रात ऊ भोलिदेखि काम सुरु गर्ने वाचा गर्छ। तर भोलिपल्ट कहिले समय हुँदैन, कहिले आत्मविश्वास पुग्दैन त कहिले अझै तयारी गर्नुपर्ने बहाना बनाउँछ। यसरी दिन बित्छन्, महिना बित्छन् र वर्ष पनि बित्छन्।

एक दिन उसले पुरानो फोल्डर खोल्दा आफ्ना धेरै विचार अरूले कार्यान्वयन गरिसकेको देख्छ। कतिपय अवसरको समय बितिसकेको हुन्छ। उसले बुझ्छ, आफ्नो सपना पूरा हुन नसक्नुको कारण अरू कोही होइन, आफैंले गरेको ढिलाइ थियो।

पुस्तकले यसलाई जीवनमा पर्खिरहने बानीले निम्त्याउने सबैभन्दा ठूलो क्षति मानेको छ।

हामी प्रायः सबै कुरा अनुकूल भएपछि काम सुरु गर्ने सोच राख्छौँ। जोखिम नहोस्, सबै प्रश्नको उत्तर भेटियोस्, आत्मविश्वास बढोस् र डर हराओस् अनि मात्रै काम सुरु गरौँला भन्ने ठान्छौँ। तर जीवनमा त्यस्तो पूर्ण अवस्था कहिल्यै आउँदैन।

पौडी खेल्न सिक्न चाहने मानिस किनारमा उभिएर मात्रै पौडीबाज बन्न सक्दैन। उसले पानीमा पस्नैपर्छ। त्यसैगरी कुनै लक्ष्य हासिल गर्न चाहने मानिसले पनि काम सुरु गर्नैपर्छ।

जति धेरै समय पर्खिन्छौँ, त्यति नै डर र अन्योल बढ्दै जान्छ। त्यसैले पूर्ण तयारीको प्रतीक्षा गर्नुभन्दा उपलब्ध स्रोत र क्षमताअनुसार सानो सुरुवात गर्नु महत्त्वपूर्ण हुन्छ।

पुस्तकले एउटा महत्त्वपूर्ण कुरा सम्झाउँछ– गल्ती गरेर असफल हुनुभन्दा प्रयास नै नगर्नु ठूलो क्षति हो। किनकि गल्तीबाट सिक्न सकिन्छ, तर नगरेको कामबाट कुनै अनुभव प्राप्त हुँदैन।

२. इच्छा होइन, निर्णयले परिवर्तन ल्याउँछ

बिहान पाँच बजे अलार्म बज्छ। निखिलले अघिल्लो रातदेखि नयाँ जीवन सुरु गर्ने निर्णय गरेको हुन्छ। बिहान चाँडै उठ्ने, व्यायाम गर्ने र आफ्नो व्यवसायको योजनामा काम गर्ने उसको लक्ष्य हुन्छ।

तर अलार्म बन्द गरेपछि मनमा अर्को विचार आउँछ - आज अलि आराम गरौँ, भोलिदेखि पक्का सुरु गरौँला। 

केही सेकेन्डमै उसले दुई विकल्पमध्ये एउटा रोज्नुपर्छ। ऊ फेरि सुत्न सक्छ वा आफ्नो निर्णयअनुसार उठ्न सक्छ। अन्ततः ऊ ओछ्यान छाड्छ। त्यो बिहान उसले कुनै ठूलो उपलब्धि हासिल गरेको हुँदैन। तर आफ्नो निर्णयअनुसार पहिलो कदम चालेको हुन्छ। उसको परिवर्तनको सुरुवात त्यहीँबाट हुन्छ।

पुस्तकले इच्छा र निर्णयबीचको फरकलाई महत्त्व दिएको छ। 'म सफल हुन चाहन्छु,' 'म व्यवसाय सुरु गर्न चाहन्छु' वा 'म आफ्नो जीवन बदल्न चाहन्छु' भन्नु मात्रै पर्याप्त हुँदैन। चाहनालाई निश्चित निर्णयमा बदल्नुपर्छ।

इच्छा परिस्थितिअनुसार बदलिन सक्छ। कहिले काम गर्ने जाँगर आउँछ, कहिले आउँदैन। कहिले आत्मविश्वास बढ्छ, कहिले घट्छ। तर निर्णय भने आफ्नो लक्ष्यप्रतिको प्रतिबद्धता हो।

मानिसको दिमागले नयाँ कामलाई प्रायः जोखिमका रूपमा लिन्छ। नयाँ व्यवसाय सुरु गर्न खोज्दा असफलताको डर देखाउँछ। सार्वजनिक रूपमा बोल्न खोज्दा अरूले हाँस्ने चिन्ता गराउँछ। व्यायाम गर्न खोज्दा थकान सम्झाउँछ।

दिमागको उद्देश्य हामीलाई सुरक्षित राख्नु हो। तर यही सुरक्षाको चाहना अत्यधिक भयो भने मानिसले नयाँ अवसर खोज्न र जोखिम लिन छाड्छ।

त्यसैले पुस्तकले भावनाभन्दा निर्णयलाई प्राथमिकता दिनुपर्ने बताउँछ। काम गर्ने इच्छा जागेपछि मात्रै काम गर्ने होइन, निर्णय गरिसकेपछि मन नलागेको दिन पनि आफ्नो लक्ष्यअनुसार अघि बढ्नुपर्छ।

३. काम टार्ने बानी सबैभन्दा ठूलो बाधा

भोलिपल्ट महत्त्वपूर्ण अन्तर्वार्ता छ। कबीरले त्यसका लागि छ महिनादेखि तयारी गरिरहेको छ। किताब खुला छन्, ल्यापटप चालु छ र आवश्यक नोटसमेत तयार छन्। तर ऊ पढिरहेको छैन।

कहिले मोबाइल चलाउँछ, कहिले सामाजिक सञ्जाल हेर्छ त कहिले कोठा सफा गर्न थाल्छ। केही समय आराम गरेपछि पूरा ध्यान दिएर पढ्ने उसको सोच हुन्छ। तर रात बित्छ र तयारी अधुरै रहन्छ।

अन्तर्वार्तामा सहभागी हुँदा उसको सबैभन्दा ठूलो डर असफलता होइन, आफूले आफ्नो क्षमताअनुसार तयारी नै नगरेको पछुतो हुन्छ।

यसलाई पुस्तकले काम टार्ने बानी अर्थात् 'प्रोक्रास्टिनेसन' का रूपमा व्याख्या गरेको छ।

काम टार्नु भनेको अल्छी हुनु मात्रै होइन। धेरै सपना र योजना भएका मानिस पनि काम सुरु गर्न नसक्ने समस्याबाट गुज्रिरहेका हुन्छन्। कतिपय मानिस असफल हुने डरले काम सुरु गर्दैनन्। कतिपयलाई आफूले गर्ने काम पूर्ण हुनुपर्छ भन्ने लाग्छ। कतिपय तत्काल रमाइलो र सजिलो कामतर्फ आकर्षित हुन्छन्।

मोबाइल चलाउँदा तत्काल मनोरञ्जन प्राप्त हुन्छ। तर किताब पढ्दा, व्यवसायको योजना बनाउँदा वा नयाँ सीप सिक्दा परिणाम आउन समय लाग्छ। त्यसैले मानिसको मन तत्काल आनन्द दिने कामतर्फ बढी आकर्षित हुन्छ।

समस्या के हो भने हरेक पटक महत्त्वपूर्ण काम पछि सार्दा त्यसले हाम्रो आत्मविश्वास कमजोर बनाउँछ। आजको काम भोलिलाई सारिन्छ, भोलिको काम अर्को दिनलाई। यसरी काम अधुरै रहने चक्र सुरु हुन्छ।

पुस्तकले यो चक्र तोड्न एउटा सरल उपाय सुझाउँछ– काम गर्न मन नलागेको समयमा पनि सानो सुरुवात गर्ने।

पढ्न मन छैन भने पाँच मिनेट मात्रै पढ्ने। व्यायाम गर्न जाँगर छैन भने केही बेर हिँड्ने। व्यवसायको योजना बनाउन कठिन लाग्छ भने त्यसको एउटा सानो पक्षमा काम गर्ने।

यसरी सुरुवात गरेपछि कामप्रतिको डर र असहजता विस्तारै कम हुँदै जान्छ। त्यसैले प्रेरणा आएपछि मात्रै काम गर्ने होइन, काम सुरु गरेपछि पनि प्रेरणा प्राप्त हुन सक्छ भन्ने कुरा बुझ्नुपर्छ।

४. सानो उपलब्धिबाट ठूलो सफलता

एउटा युवा धावक लगातार प्रतियोगितामा हारिरहेको हुन्छ। मानिसहरूले उसमा प्रतिभा नभएको टिप्पणी गर्छन्। तर उसले हार मानेको हुँदैन।

उसले हरेक बिहान ५ मिनेट दौडने लक्ष्य राख्छ। अर्को दिन ६ मिनेट दौडिन्छ। त्यसपछि ७ मिनेट। यसरी उसले हरेक दिन आफ्नो क्षमता अलिकति बढाउँदै लैजान्छ।

तीन सय दिनसम्म उसले यही अभ्यास जारी राख्छ। एक दिन प्रतियोगितामा सहभागी हुँदा उसको प्रदर्शन पहिलेभन्दा धेरै राम्रो हुन्छ। उसले हासिल गरेको सफलता केही मिनेटको दौडको परिणाम मात्रै हुँदैन, त्यसअघि गरिएका सयौँ दिनका साना प्रयासको नतिजा हुन्छ।

पुस्तकले यसलाई 'मोमेन्टम' अर्थात् निरन्तर प्रयासबाट सिर्जना हुने गति र ऊर्जा भनेको छ।

हामी प्रायः ठूलो सफलता चाहन्छौँ। त्यसैले एकैपटक धेरै काम गर्ने योजना बनाउँछौँ। भोलिदेखि बिहान ५ बजे उठ्ने, दैनिक चार घण्टा पढ्ने, व्यायाम गर्ने, नयाँ व्यवसाय सुरु गर्ने र पुराना खराब बानी छाड्ने निर्णय गर्छौँ।

तर केही दिनमै यस्तो योजना बोझिलो बन्न थाल्छ। त्यसपछि हामी फेरि पुरानै दिनचर्यामा फर्किन्छौँ। यसको कारण इच्छाशक्ति कमजोर हुनु मात्रै होइन। एकैपटक धेरै परिवर्तन गर्न खोज्नु पनि हो।

पुस्तकले सानो र निरन्तर प्रयासलाई प्राथमिकता दिन्छ। दैनिक थोरै पढ्नु, नियमित व्यायाम गर्नु, नयाँ सीप सिक्न केही समय छुट्याउनु वा आफ्नो लक्ष्यसँग सम्बन्धित एउटा काम पूरा गर्नु पनि प्रगति हो। हरेक दिन आफूले आफैंसँग गरेको सानो वाचा पूरा गर्दा आत्मविश्वास बढ्छ। आफूले थालेको काम पूरा गर्न सक्छु भन्ने विश्वास बलियो हुँदै जान्छ। त्यसपछि अर्को काम गर्न पनि सजिलो हुन्छ।

ठूला उपलब्धि एकै दिनमा प्राप्त हुँदैनन्। साना प्रयासको निरन्तरताले नै ठूलो परिणाम दिन्छ। बाहिरबाट हेर्दा कुनै व्यक्ति एकै रातमा सफल भएको देखिए पनि त्यसको पछाडि लामो समयको मेहनत र अभ्यास लुकेको हुन्छ।

५. असफलतालाई सफलताको आधार बनाउने

एउटा युवा उद्यमीको व्यवसाय बन्द हुन्छ। बैंक खातामा पैसा छैन, ऋण बढेको छ र साथीभाइले समेत साथ छाडेका छन्। उसले आफ्नो सपना पूरा गर्न धेरै वर्ष खर्चिएको हुन्छ। तर अन्तिम परिणाम असफलता हुन्छ।

त्यो रात ऊ गम्भीर तनावमा हुन्छ। आफूले गर्न खोजेको काम सही थियो कि थिएन भन्ने प्रश्नले सताउँछ। तर केही समयपछि उसले डायरीमा लेख्छ - यदि यो मेरो यात्राको अन्त्य हुन्थ्यो भने आज मैले नयाँ कुरा सिक्ने अवसर पनि पाउने थिइनँ।

उसको व्यवसाय बन्द भएको थियो, तर उसले सिक्ने र फेरि प्रयास गर्ने सोच बनाएको थियो। पुस्तकले असफलतालाई अन्त्यका रूपमा नभई सिक्ने अवसरका रूपमा लिनुपर्ने बताउँछ।

पढाइ, व्यवसाय, करियर वा व्यक्तिगत सम्बन्धमा सबैले कुनै न कुनै समयमा असफलता भोग्छन्। तर असफल भएपछि मानिसले त्यसलाई कसरी लिन्छ भन्ने कुराले उसको आगामी यात्रा निर्धारण गर्छ। एउटा प्रयास असफल हुँदैमा व्यक्ति असफल हुँदैन। त्यो प्रयासमा कहाँ कमजोरी भयो, के कुरा छुट्यो र अर्को पटक के सुधार गर्न सकिन्छ भन्ने कुरा बुझ्न सकियो भने असफलता पनि उपयोगी अनुभव बन्न सक्छ।

बच्चाले हिँड्न सिक्दा पटकपटक लड्छ। तर एकपटक लड्दैमा उसले हिँड्न छाड्दैन। ऊ फेरि उठ्छ र प्रयास गर्छ। यही सिकाइको प्रक्रिया वयस्क जीवनमा पनि आवश्यक हुन्छ। तर मानिस ठूलो हुँदै जाँदा असफलताभन्दा अरूका अगाडि असफल देखिने डर बढी हुन थाल्छ। यही डरले उसलाई नयाँ प्रयास गर्नबाट रोक्छ।

पुस्तकले असफल भएपछि आफूलाई दोष दिनुभन्दा एउटा प्रश्न सोध्न सुझाव दिन्छ - यो अनुभवबाट मैले के सिकेँ? यो प्रश्नले मानिसलाई समस्यामा अल्झिने व्यक्तिबाट समाधान खोज्ने व्यक्तिमा बदल्न सक्छ। असफलतालाई स्वीकार गरेर कमजोरी सुधार्दै अघि बढ्न सक्ने मानिसले नै दीर्घकालीन सफलता हासिल गर्न सक्छ।

६. दैनिक अनुशासनले लक्ष्य पूरा गराउँछ

बिहान पौने पाँच बजेको छ। सहरका अधिकांश मानिस निदाइरहेका छन्। एउटा युवा भने उठेर जुत्ता लगाउँदै छ। अघिल्लो रात उसलाई ज्वरो आएको थियो। शरीर दुखिरहेको छ। बाहिर चिसो छ। 

उसलाई हेर्ने कोही छैन। कुनै प्रतियोगिता छैन, न त उसको मेहनतको प्रशंसा गर्ने दर्शक नै छन्। तर पनि ऊ आफ्नो नियमित अभ्यासका लागि बाहिर निस्कन्छ। वर्षौंपछि ऊ सफल व्यक्तिका रूपमा चिनिन्छ। मानिसहरूले उसको उपलब्धि, पुरस्कार र सफलता देख्छन्। तर ती सफलताका पछाडि रहेका अनगिन्ती बिहान र नियमित अभ्यासबारे धेरैलाई थाहा हुँदैन।

पुस्तकको छैटौँ अध्यायले दैनिक अनुशासन र निरन्तर कामको महत्त्व बुझाउँछ। सुरुमा नयाँ कामप्रति उत्साह हुन्छ। केही दिनसम्म मानिस निकै सक्रिय हुन्छ। तर समय बित्दै जाँदा नयाँपन हराउँछ। काम सामान्य लाग्न थाल्छ। त्यसपछि मन नलाग्ने दिनमा काम छाड्ने सम्भावना बढ्छ।

यही समयमा अनुशासनको भूमिका महत्त्वपूर्ण हुन्छ।

अनुशासन भनेको आफूलाई सधैं दुःख दिनु वा आराम गर्न नपाउनु होइन। आफ्नो भविष्यका लागि अहिले आवश्यक काम गर्ने बानी विकास गर्नु हो। बिहान निश्चित समयमा उठ्नु, मोबाइलमा अनावश्यक समय खर्च नगर्नु, आफ्नो लक्ष्यसँग सम्बन्धित कामलाई प्राथमिकता दिनु र थकाइ लाग्दा पनि सकिने हदसम्म आफ्नो जिम्मेवारी पूरा गर्नु दैनिक अनुशासनका उदाहरण हुन्।

प्रेरणा सधैं एकनास रहँदैन। कहिले उत्साह हुन्छ, कहिले हुँदैन। तर नियमित अभ्यास गर्ने बानी विकास भयो भने मनस्थिति जस्तोसुकै भए पनि मानिस आफ्नो लक्ष्यतर्फ अघि बढिरहन सक्छ। हरेक दिन आफ्नो सानो प्रतिबद्धता पूरा गर्दा आफूले बोलेको कुरा पूरा गर्न सक्ने विश्वास पनि बढ्दै जान्छ। यही विश्वासले मानिसको व्यवहार र व्यक्तित्वमा परिवर्तन ल्याउँछ।

समग्रमा 'द पावर अफ एक्सन' ले के सिकाउँछ?

पुस्तकको मूल मान्यता के हो भने सफलता केवल सपना देखेर, योजना बनाएर वा प्रेरणादायी कुरा सुनेर प्राप्त हुँदैन। त्यसका लागि काम सुरु गर्नुपर्छ र सुरु गरेको कामलाई निरन्तरता दिनुपर्छ। यसले जीवनमा परिवर्तन ल्याउन छवटा मुख्य कुरामा जोड दिन्छ– अवसर पर्खेर नबस्ने, इच्छालाई निर्णयमा बदल्ने, काम टार्ने बानी त्याग्ने, साना उपलब्धिलाई निरन्तरता दिने, असफलताबाट सिक्ने र दैनिक अनुशासन विकास गर्ने।

यसको अर्थ सोच्नु, योजना बनाउनु वा तयारी गर्नु आवश्यक छैन भन्ने होइन। बरु सोचाइ र योजनालाई व्यवहारमा उतार्नुपर्छ भन्ने हो। त्यस्तै, हरेक काम हतारमा गर्नुपर्छ भन्ने पनि होइन। लक्ष्य स्पष्ट बनाएर आवश्यक तयारीसहित अघि बढ्नु महत्त्वपूर्ण हुन्छ।

पुस्तकले पाठकलाई आफ्नो बानी र व्यवहारमाथि प्रश्न गर्न प्रेरित गर्छ। के म साँच्चै समयको अभावले काम गर्न सकिरहेको छैन वा काम सुरु गर्न डराइरहेको छु? के म तयारीको नाममा काम टारिरहेको छु? के म ठूलो परिणामको अपेक्षामा सानो सुरुवात गर्न हिचकिचाइरहेको छु?

यी प्रश्नको उत्तर खोज्नु नै परिवर्तनको सुरुवात हुन सक्छ।

अन्ततः जीवन बदल्ने शक्ति कुनै चमत्कारमा होइन, हामीले दैनिक गर्ने साना काम र निर्णयमा हुन्छ। आज गरेको एउटा सानो प्रयासले भोलिको ठूलो उपलब्धिको आधार तयार गर्न सक्छ। त्यसैले भोलिदेखि गर्छु भनेर पर्खिनुभन्दा आजै एउटा कदम चाल्नु नै यो पुस्तकको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण सन्देश हो।