शीर्षक उही चिर-परिचित अति सुरक्षित भन्या जस्तो नै छ, जो हिजोका दिन इकान्तिपुरको ब्लगमा पढ्न मिलेको भन्ने ठान्नुभो भने ममाथि अन्याय हुन्छ भन्छु । गन्थन पनि उनै हुन नठान्नुस् । यता अलि सप्रसँग व्याख्याको प्रयास छ।
तैपनि गन्थन त गन्थनै हो। तिनै ब्लग लेखनको लेखोटमाथि थपथाप। हिजो पोखरा फिर्दाको कुरा लेखियो, यसमा जाँदाका कुरा पनि समावेश छन्। फिर्दाका कुरा लेखेपछि लाग्यो, जाँदाका कुरा पनि त रमाइला थिए। आखिर जिन्दगी फ्याट्ट एक्सिडेन्टमा नपरुञ्जेल गज्जप-गज्जप देख्न-भोग्न मिल्छ/मिलेकै छ। अफिसको वेबसाइटमा प्रकाशित हुनेगरि लेख्दा भरसक छरितो लेखे निको मान्छन् भन्ने कुरा दिमाखमा घुमिरनी, अनि लेखमा लाग्या कति कुरो बिर्सिपठाउनी हुँदो रछ। नियन्त्रित अवस्थाको लेखाइ। भाषाका पनि सीमानामा बस्न पर्छ। नितान्त व्यक्तिगत गन्थन त डायरी जसरी आफ्नै ब्लगमा लेख्नुपर्छ भन्ने लागेर यताको जमर्को गरेको हो भनेर भन्नुस्।
दसैंको अल्झो
उसै पनि महान तथा गौरवशाली पर्व। घर जानै पर्छ। कारण- परिवार, मातापिता। जेठो छोरो दसैंमा कहिल्यै घरबाहिर रहेको इतिहास बनाउनु पाइएन। जान त जानु तर, कसरी पो ! म पोखरामा छु। घर विराटनगर। बीचमा मधेस आन्दोलित भाको क्षेत्र पर्छ।
बसपार्क पुगेँ। विराटनगर जाने बसको आउजाउ रोकिएको रछ। धरान र काँकडभिट्टाका लागि यौटा-यौटा चल्दै रछ। तिनमा इटहरीसम्म पुग्न पाए १९ किमि त हो, त्यहाँबाट ब्याट्री-रिक्शा वा अरू विकल्प हुन सक्छ। तर, चार दिनपछिसम्मका टिकट हाउसफुल। डिजल पाइँदैन। चल्दै रहेका बस पनि नियमित हुने/नहुने टुंगो रैनछ। टिकस पाइएन।
बसपार्क पुग्दा अखबारमा पढेको, टीभीमा देखेको बसका बिजोक दर्शन गर्नै मिल्यो। अगाडिका सीसा फुटेका छन्। बसहरू बिचरा भन्नु जस्ता छन्। फिरेर अफिस आएपछि फेसबुकमा यौटा स्टाटस लेखियो- 'यो बेला बसको यात्रा कतिको सुरक्षित छ ? कृपया जानकार मित्रले भन्दिनुस्न। बसपार्क पुगेर आज अहिलेका बसको अवस्था हेर्दा साह्रै-साह्रै ठीक जस्तो लागेन। हेलमेट लाएर पनि के बसमा हिड्नु !'
आठवटा कमेन्ट आए। तिनका आधारमा बसमै पनि जान सकिने बुझियो। तर, एक मनले लाग्यो - 'मसँग मोसा छ नि। त्यही लिएर जान पाए उता नि हिड्न सजिलो हुन्थ्यो।'
रौतहट-सर्लाहीका साथी शिव र अमनलाई फोन गरेँ। सोधेँ- 'मोटरसाइकलमा आउजाउ गर्दा कस्तो होला ?' दुवैले अति उत्तम भने, केहीबेर उनीहरूकहाँ पनि रोकिन पर्ने सर्तसहित। कुरो ठीकै थियो। म बाटाउँदी फोटा खिचिहिड्न रमाउने मनुवाका लागि मोसा यात्राभन्दा अरू रमाइलो के हुन्थो ! तर, बिगारो पेट्रोलले। त्यो पदार्थ नखुवाइ मोसा नकुद्ने। त्यो मोरोको हाहाकार। बल्लतल्ल प्रेसका नाताले ५ सयको पाइयो। प्लान त सक्सेस होला जस्तो भयो।
हेटौंडामा काका-बडाबाका घर छन्। त्यताका दाजुभाइलाई फोन लाएँ- 'म मोसामा घर जान लाग्या। ७/८ लिटर पेट्रोल खोज्द्याओ।' उनीहरूले 'हुन्छ/आइज' भने। फेरि आफ्नै मनले भन्यो -'यति लामो बाटो त्यो जाबो स्प्लेन्डरमा के जान्छस्। दुःख हुन्छ। ढाड दुख्छ। फेरि उसैगरि आउन सक्लास् ?' यो बडो गम्भीर कुरो थियो।
म पोखरा आउँदा मोसा ढुवानीमा हाल्द्या थिएँ। ४/५ दिनपछि ट्रक चढेर आएको हो। हुन पनि ९९ सीसीको ७ वर्ष पुरानो मोसामा लामो दूरिको यात्रा सहज हुँदैनथ्यो। यो मेरो यसो यतैका वरपर घुम्नका लागि ठिक्कको वाहन हो।
अफिस बिदा अष्टमीबाट हुने थियो। नौरथा सुरू भएयता घरबाट छोरा, श्रीमती र आमाको फोन बिहान-बेलुकै आउन थालो - 'दसैं सुरू भइसक्यो। कहिले आउने ? कसरी आउने ?' आफैंलाई पनि लामो एक्लो बसाइ दिक्क लागेको थियो। बिहान-बेलुकै आफैं खाना बनाएर खानु, खाली काम काम भन्नु। दिक्क हुनु अस्वाभाविक थिएन/होइन। तर इच्छ्याउँदैमा पुगिहाल्न मान्छेका पखेटा हुन्नन्।
पोखराबाट काठमाडौं, त्यहाँबाट अरू विकल्प भएन भने पनि हवाईजहाजमा पुग्न त सकिन्थ्यो। तर, घरभन्दा टाढा रहेर ठिक्क-ठिक्क जीवन चल्ने पारिश्रमिकमा काम गर्नेका लागि हवाई भाडा महंगो। चाडबाडमा त्यसै पनि खर्च बढ्छ, किन पो खर्च बढाउनु !
उता भाइले टीका लाएर एकादसीको दिनदेखि चार दिन सपरिवार कोलकाता घुम्न जाने योजना फिक्स गरेको एक महिनाअघि नै हो। यो मोरो नाकाबन्दी सुरू भएयता मलाइ इण्डिया घुम्न जान मनै मरेको हो। तैपनि भाइ र मेरा केटकेटीको रेल चढ्ने, साइन्स सिटी घुम्ने रहर। भाइलाई एकपल्ट 'होस नजाउँ, टिकट क्यान्सिल गरिदे' भनेको पनि हो। तर, क्यान्सिल गर्दा नि पैसो लाग्ने रैछ भनेर उ मानेन। जाने कुरा निश्चित थियो। अनि निश्चित बेलैमा घर जान नपाए मैले दसैंमा धेर दिन घर बस्न नपाउने पनि।
विराटनगर बसपार्कको पोखरा काउन्टरमा एकजना मित्र छन्। ताराबहादुर (थर थाहा छैन)। तिनले एकपटक आफूले काम गर्ने जगदम्बा बसका सञ्चालकको मोबाइल नम्बर दिएका थिए। पोखरा पुगेपछि 'चिनजान गर्नु, भलादमी छन्' भनेर। पहिले ताराजीलाई फोन गरेँ। उनले भने -'हाम्रो विराटनगरवाला बस चलेको छैन। चल्ने टुंगो पनि छैन।'
दिन बिते। बजारलाई दसैं लाग्यो, रेडियोले धुन बजाको-बजाकै। उनका बस सञ्चालकलाई फोन गरेँ। उनले एउटा नम्बर दिए, उतैका बस हेर्नेको। तिनलाई डायल गरेँ। उनले 'एकजना जान किन डराउनु हुन्छ ? म जसरी नि तपाइँलाई पठाइदिन्छु' भने। राहतै भो।
उनले एउटा नौलो कुरो सुनाए। विराटनगरका लागि एउटा बस जान थाल्यो। डायलमा चाहिँ छैन, त्यसैले टिकट पहिले पाइँदैन। ब्याग लिएर जाने टिकट लिने, चढ्ने, लान्छ। यो बडो उत्तम कुरो थियो। त्यसै गरियो। बसपार्क पुगियो।
पोखरा-इटहरी
२९ कात्तिक, शुक्रबार, दिउँसो २ बजे। म ब्याग लिएर बसपार्क पुगेँ। काउन्टरले 'टिकट छैन' भनेपछि मैले तिनै नम्बरमा फोन गरेँ। काउन्टर स्टाफलाई कुरा गराएँ। उनले ९७०/- मा बी११ को टिकट तुरून्तै दिए।
बस चढियो तर, त्यो सीटमा अर्कै अधबैंसे सुकिला तराईवासी भलाद्मी विराजमान ! हेर्दा लाग्थ्यो कुनै कलेज पढाउने होलान्। उनलाई नम्रसँग 'मेरो सीट यहाँ हो । मसँग टिकट छ। मलाइ बस्न दिनुस्' भनेँ। छाड्न मानेनन्। उनले भने 'टिकट-सिकट म जान्दिन। बसेपछि यो सिट म छाड्दिन। जे गर्नुहुन्छ गर्नुस्।'
यो बसले मिलाउने कुरा थियो, ती सज्जनसँग मैले बहस गरिँन। कन्डक्टर कहाँ थियो, कोहो थाहै भएन। आएपछि भनम्ला भनेर छेउकै अर्को सीटमा बसेँ।
बसका सबै सीट भरिए। बीचमा पनि यात्रु उभिए। खलासीले छतमा २५ जना छन् भन्दै गरेको सुनियो। साढे ३ मा बस हिड्यो। लेखनाथको तालचोक नजिकनजिक पुगेपछि टिकट जाँचकी आयो। मैले टिकट देखाएँ र, आफ्ना कुरा भनेँ। उनको प्रत्युत्तर गज्जपको आयो -'त्यो तपाइँको सीट होइन। काउन्टरले काट्न गल्ती गरेको हो। तपाइँ केबिनमा जानुस् बस्न।'
तर, तुरून्त उठेर अघि निस्कने ठाउँ थिएन। बसिरहेँ । नारायणगढ पुगेपछि फेरि उनी आए र, मलाइ केबिनमा जान भने। मलाइ जसरी पनि घर जानु थियो। यात्राका सकस यसअघि पनि धेरैखालका अनुभव गरेकै हो। यो पनि नौलो होला भन्ने लाग्यो। तर, केबिन भरिएको रहेछ। म थपिएँ। टाउका गनेँ। चालकसित १५ जना। अडेस लाग्न नमिल्ने, कतै ढल्कन नमिल्ने। बडो गज्जपको बसाइँ !
चालक करिब ५०/५५ उमेरका थिए। बेला-बेला गुट्खा खाइरहने। उनीसँग थोरै कुरा भयो। पोखराबाट विराटनगर पुग्न १५० लिटर डिजल चाहिनेमा पुग्दो नभएको उनले बताए। चितवनका केही पम्पमा इन्धन पाइने आसले बस घुमाएका पनि हुन्। उनको ट्यांकीमा कति परसम्म धान्नेगरी छ भन्ने बताएनन्। तर, उनको कुराअनुसार गाडीले डिजल पाएन भने हामीलाई बाटैमा कतै रोक्न सक्थ्यो। मकवानपुरको वासामाडीमा खाना खाइयो। खाना ठीकै थियो। कुख्रा-भात २५०/-
बर्दिबासपछि प्रहरीको स्कर्टिङ सुरू भयो। पूर्व-पश्चिम राजमार्गमा अहिले धेरै पुलहरू जीर्ण छन्। दोहोरो गाडी पास हुँदैन। आन्दोलकारीका ढुंगाको डर सबैलाई। बसहरू रेस खेलेजसरी उछिनाउछिन गर्थे। अनि अगाडि पुल आए एकोहोरो तीनवटा गाडी कसरी पास हुनु। त्यहीँ रोकिन्थ्यो। केहीबेरमा कुरो मिल्थ्यो, अलि पालोमा जान्थे।
बाटो लामो हो। तर, निदाउन मिल्ने अवस्था थिएन। मसँग क्यामेरा र ल्यापटप बोकेको ब्याग सधैं साथ हुन्छ। यो यात्रामा आफ्नो सदाकाल बोकिरहने ब्याग गह्रौँ लाग्यो। कतै राखौं, फुट्ने डर, नराखौं ठाम छैन, आफ्नै साथ राख्नै गाह्रो। जसोतसो बाटो कटिरह्यो। लहान पुगेपछि बसका पछिल्ला केही सीट खाली भए। चमेरे सीट र भुइँमा निदाएकाहरूलाई उछिन्दै एउटा सीटमा सरेँ। बल्ल सञ्चो भो।
इनरूवा ल्यायो। झुम्काको एउटा पम्पले तेल देला की भनेर बसले १ घण्टा अड्यायो। पाइएन। अनि इटहरीसम्मका ४/५ वटा सबै पम्प चहार्दै आयो। इटहरीबाट खलासीले हामीलाई भन्यो, 'तेल छैन। दुहबीमा ब्लक छ, उता गाडी पनि जाँदैन। लु तपाइँहरू उत्रनुस्।' ठीकै छ, रमाइलै भो, ल्याउन त नजिकै ल्यायो।
हिजै बिहानदेखि मोबाइल चार्जमा नराखेकाले म ब्याट्री-ब्याकपको भरमा चलाउँदै आएको। एक त सामसङको एन्ड्रोइड धेर ब्याट्री खाने, उसमाथि मलाइ थ्रीजी धेर चलाउन पर्नी ! म बाटामा फेसबुक र टुइटर नेटवर्कले भेटे जति ठाममा चलाउँदै आएँ। अन्ततः दुइटै ब्याकपले हावा खाए। बिहान आफू जागियो। मोबाइल सुत्यो। घरबाट फोन आइरहेथ्यो, उठाउन खोज्यो, मोबाइल कामै नगर्ने भो।
यौटा ब्याट्री-रिक्शाले २०० रुपैयाँमा विराटनगर लगिदिन्छु भन्यो। यो १९ किमि गाडीमा २५ रूपैयाँ भाडाको बाटो हो। तैपनि बिस्तारै हेर्दै-हावा खाँदै जान पाइने। आन्दोलनकारीले रिक्शा नरोक्ने भनेपछि चढियो तीनजना यात्रु। जे होस् घर पुग्न मैले महेन्द्रचोकबाट फेरि अर्को त्यस्तै वाहन लिन परो। २ सयमा। ६ किमि गाडी चल्दा १५/- भाडा लाग्ने हो।
बन्द छ, लुट छ। जे गरे नि छुट छ, आफूलाई घर पुग्नु छ।
ब्याट्री-रिक्शावालको गन्थन
हुन त म हरेक यात्रामा साथ रहेका अपरिचितसँग कुरा गर्दै हिड्न रमाउँछु। तर, इटहरी झरेपछि यात्राले ज्यान गलेको जस्तो लाग्याथ्यो। निन्द्रा पुगेको थिएन। २ सयमा हामीलाई चढाउन पाउँदा ठूलो पुरस्कार जितेको जस्तो गर्ने रिक्शावाल खुब खुसी देखिए।
करिब ५५/५६ उमेरका। तराईवासी। घर सोनापुर, सुनसरी। यहाँको एउटा कारखाना काम गर्दागर्दै छाडेर सिटीरिक्सा किनेको रे। सवा ३ लाखमा। ८ घण्टा चार्जमा राखे ब्याट्रीले ६० किमि धान्छ। दिनमा २ हजार/२२ सय आम्दानी। मधेस आन्दोलन सुरू भएदेखुन खुबै फस्टाएछन् यस्ता रिक्शा। उनका अनुसार इटहरीमा ४ हजार र विराटनगरमा १४/१५ सयवटा पुगिसके। किन्न सहकारीबाट ऋण पाइने। दिनदिनै कुदायो, ऋणको किस्ता घटायो। नयाँ-नयाँ भएकाले मर्मत खर्च उति नलाग्ने।
मधेस आन्दोलन फिर्ता भए, यातायात सहज भए रोजीरोटीमा असर पर्ने चिन्ता उनलाई थियो। भन्थे -'हेर्नुस् अझै २ महिना बन्द चलिरहे मेरो ऋण सकिन्छ। रिक्शा आफ्नै हुन्छ।' ए बाबै मान्छेका अनेक अनेक कुरा छन् ! मैले सुनिमात्रै रहेँ। उनले आफूले गरेको कमाइले खान लाउन, ऋण तिर्न पुगेर बचत पनि गरिरहेको सुनाए। आफू धेरै होसले, राम्रो ड्राइभ गर्ने पनि बताए। हामी ३ यात्रुमध्येका २ लाई मुनालपथ उत्रनु थियो।
उनीहरूले हाइवेभन्दा केहीभित्र पुर्याइदिन भने। रिक्शावाल मानेनन्। 'लोकल जान्न । अर्कैमा जानुस्' भने। मैले केही पैसा थपिदिने भनेपछि तुरुन्तै राजी भए। दोस्रा ब्याट्री-रिक्शाचालकसँग खासै वार्ता भएन। बरू उनलाई महेन्द्रचोकमा रोक्दा सोधे- 'भाइ, काठमाण्डुबाट आउनुभाको ?' पोखराबाट भनेपछि 'ल हुन्छ । म जान्छु, मिलाएर दिनुहोला। बरू आउनुस् चिया पिउँ, अनि जाउँला' भने।
यो बेग्लै आत्मीयता लाग्यो। उनले यतिउति नभनेकाले मैले घर पुगेर उनलाई पनि २ सय दिएँ। यसरी ब्याट्री-रिक्शाले महेन्द्रचोकबाट रानी पुर्याएको खास भाडा ५०/- रछ। मलाइ केही दिनपछि मात्रै थाहा भयो। तर, मसँग ब्यागहरू पनि थिए। घरैमा लगिदिएकाले बढी भाडा तिरेकाका अफसोच लागेन।
लु अब तलका प्रसंग चाहि ज्युँकात्युँ इकान्तिपुरको ब्लगलाई लेखेका कुरा छन्। घरबाट फिर्दाका कुरा।
***
प्रज्वलनशील बस यात्रा
'केही हुन्न। किन डराउनु हुन्छ ! मिलाएरै राखेको छ। नडराउनुस्,' चालकले यति भनेर आश्वस्त पारे पनि मलाइ भने यात्रा अवधिभर दुई थान ब्याग र चामलको बोराको चिन्ताले छाडेन। विराटनगरबाट पोखराको यात्रा थियो।
काउन्टरको स्टाफ चिनजानको भएकाले टिकट पाउन अप्ठेरो परेको थिएन। उनले भनेकै दिन, सजिलो सिटको टिकट मिलाइदिएका थिए। यसपटक टिकट लिँदा नौलो लागेको कुरो थियो- काउन्टरले बस चढ्ने बेलामा मात्रै टिकट दिनु। कुन बसको पालो पर्छ, जान्छ/जाँदैन भन्नेमा बुकिङ नै अनभिज्ञ हुने अवस्था रछ।
घरबाट कार्यक्षेत्र फिर्नको हतारो थियो। साँझ ५ बजे आइपुग्नुपर्नेमा म १ घण्टा अघि नै पुगेको थिएँ। बसले भने ७ बजेमात्रै बसपार्क छाड्यो। ४ किलोमिटर अघि बढेपछि रोकियो। कञ्चनवारी मास्तिरको धिताल पेट्रोल पम्पमा लाइनमा बस्यो। करिब ५० वटा बस लाइनमा थिए। हाम्रो बसको पालो ३ घण्टापछि मात्रै आयो। यात्रुहरू भनिरहेका थिए -'इटहरीबाट स्कर्टिङमा ११ बजेमात्रै हिड्छ।'
मसँगैको सिटमा वीरगञ्जमा काम गर्ने सप्तरी, बरमझियाका एकजना भाइ परेका थिए। सँगै पछाडिको सिटमा राजबिराजका दुई इञ्जिनियरिङका विद्यार्थी थिए। उनीहरू पोखरा विश्वविद्यालयले लिने परीक्षाका लागि हिडेका रहेछन्। तीनैजनाले सप्तरीको एरियामा लामो दूरिका बस नरोकिने हुनाले विराटनगर आएर चढ्नु परेको सुनाए। अझ पथलैया जाने भाईले पोखरासम्मकै एक हजारको भाडा तिर्नु परेको गुनासो गरे। उनले भने, 'एक त घरबाट विराटनगर आएरमात्रै बस चढन् पाइन्छ, त्यहीमाथि काम बन्द हुँदा पनि नपुगी नहुने अवस्था छ। अनि भाडा जति लिए पनि पुग्न पाए हुन्छ भन्नु परेको हो।' उनी दसैंमा घर आएर अहिले फिर्दै गरेका थिए।
हालको मधेस आन्दोलनयता लामो दूरिका बसहरू सप्तरीका एरियामा रोकिँदैनन्। कतै केहीबेर रोकिए भने पनि ती प्रहरीको स्कर्टिङको पालोमा छन् भन्ने बुझे हुन्छ। डिजल हाल्ने पम्पमा लागेको निकैबेरमा बाहिर झरेर हेरियो। त्यहाँ उही बस काउन्टरका स्टाफ भेटिए। उनले भने -'हेर्नु दाइ, कति अप्ठेरो छ भने दुइटा बसले पाउने तेल एउटालाई मिलाएर दिन लाएपछिमात्रै विराटनगरबाट पोखरा पुग्न सकिन्छ। अहिले त्यही गरेको। अर्को बस थन्किएको छ।'
बाटामा आन्दोलनकारीले ढुंगा हान्छन्, बसलाई क्षति पुग्छ भन्नेमा अब फिक्री गरेर बस्ने अवस्था नभएको उनले बताए। 'पेटले मान्दैन, गाडी नचलाइ के गर्ने ?,' उनले भने, 'अब तेलको संकटले पो त्यो आन्दोलनभन्दा अप्ठ्यारो छ।' यातायात मजदुर संगठनका पदाधिकारी बसहरूको सूची लिएर तेल हाल्ने पालो मिलाइरहेका थिए।
एक बोरा चामल, लुगाफाटा र किताब भएका दुईवटा ब्याग मलाइ बस कर्मचारीकै सल्लाहमा पछाडि डिक्कीमा राख्न लगाइएको थियो। बस तेलको लाइनमै रहेका बेला ट्राफिक प्रहरीको एउटा जीप आयो। करिब ३० लिटर पेट्रोल रहेको जर्किन त्यही पछाडिको डिक्कीमा राख्न लगायो। त्यो शायद पोखराका कुनै आफन्तका लागि पठाएका थिए। मेरा सामान रहेकै ठाउँमा त्यो पेट्रोल भरिएको जर्किनसँगै बोरामा बाँधिएका ४/५ वटा ग्यास सिलिण्डर राखिए। उत्रेर हेरेका हुनाले मलाइ त्यो पेट्रोल पोखियो भने त मेरा सामानलाई जोखिम हुन्छ भन्ने लागेको हो।
पछाडिको डिक्की भरिएर पुगेन, अगाडि बायाँतिरको डिक्की र बसभित्रै पनि बोरामा सिलिण्डर लोड गरियो। पश्चिममा यस्तै सामानसहित हिडेको एउटा बस दुर्घटनामा पर्दा आगलागी भएर यात्रु जली मरेको खबरले मगजमा फन्को मारिरह्यो। थोरै बस चलेका छन्। जोखिम देखेर भैगो म यो बसमा जान्न भन्दा पनि विकल्प छैन। चालकसँगको छोटो कुराकानीपछि मैले आफ्नो डर बताएर गलफती गरिरहनु पनि उचित थिएन। किनभने इन्धन हाहाकारको अवस्था बुझेरै होला अरू कोही यात्रुले पेट्रोलियम पदार्थ बसमा राख्दा गुनासो गरेको सुन्न मिलेन।
***
वाइफाइ थियो, अन गरेन। गीत बजाएन। इटहरीबाट बस करिब साढे ११ बजे पश्चिम हुइकियो। बरू यात्रुलाई सुरूमै भनिएको थियो -'इटहरीबाट बस रोकिने एकैपल्ट पथलैयामा मात्रै हो। बीचमा कहीँ पनि रोकिँदैन है।' यो सूचना गजबको थियो। मलाइ सप्तरी, बरमझियाका पेँडा पसले र लालबन्दीका खानाका होटलहरू हिजोआज के गर्दा होलान् भन्ने लागिरह्यो। राजमार्गका यस्ता व्यापारमात्र छैनन्, यी क्षेत्रका यात्रुले पनि यात्राका लागि के गर्दा होलान् ! अनि सामान्य अवस्थामा हेटौंडा, चितवन, काठमाडौं र पोखरा जाने बसले मालसामान पनि बोक्थे। हुटमा केरा हुन्थ्यो, खसीबोका र केरा, फलफूल पनि बोक्थे। अहिले बोक्तैन रछन्।
हामी चढेको बसले डिक्कीमात्र होइन, भित्र पनि पस्न-निस्कनै अप्ठेरो हुनेगरि ग्यासका सिलिण्डर हालेको थियो। कथंकदाचित दुर्घटना भइहाले झट्ट निस्केर बाहिरिने ठाउँ सजिलो थिएन। त्यो देखेर मन चिसो भइरह्यो। दुर्घटना आफैं परेर सिकिने पाठ होइन, सवारी र यात्रु दुवैले सावधान रहनु पर्छ। सावधान हुने चिन्ताले मलाइ भने निन्द्रा परेन। छेउको भाइ उसको गन्तव्य नआउञ्जेल घुरिरहे।
पेट्रोलियम पदार्थ सामान्यतः यात्रु सवार गाडीमा ओसारपसार गर्ने वस्तु होइन। यदि हुन्थ्यो भने कुरो अर्कै हुन्थ्यो। तर, यो बीचमा कहीँ कतै बसले यात्रुबाहेक के-के बोकेको छ भनेर चेकजाँच भएन। अघिल्लो साता पोखरेली मित्र गनेस पौडेलले सुनाएका थिए। उनका लागि आफन्तले ल्याइदिएको एक ग्यालन पेट्रोल बसमा चेकजाँच गरेर प्रहरीले हेटौंडामा खोसेको थियो। तर, म सवार बसमा त पेट्रोल प्रहरीले नै राख्न लगाएका थिए। यो अभावको रन्कोमा कसले किन पो चेकजाँच गर्थ्यो !
यतिका लामो दूरिमा यात्रु चढाउन र झार्न भनेर बस साँच्चै रोकेन। यो दूरिमा कुनै यात्रुले 'भोक लाग्यो, दिसा-पिसाब आयो, रोकौं' भनेको सुन्न पाइएन। योपल्टको यात्रामा भिन्न र रमाइलो लागेको कुरा यात्रु अधिकांशले आफ्ना खानेकुरा, पानी बोकेका थिए। शौचालय जानुपर्ने खाँचो चाहिँ कसरी व्यवस्थापन गरे भन्ने थाहा भएन।
इटहरी-पथलैया बीच राजमार्गमा बस कतै थोरैबेर अडियो भने ती ठाउँमा प्रहरीको स्कर्टिङका एरियाको पालो फेरिएर अर्को जिल्लाको टोलीलाई कुर्नका लागि मात्रै थिए। जसमा यात्रुले उत्रन मिल्दैनथ्यो। बाटामा देखिन्थ्यो- प्रहरीको एउटा पिकप गाडी अगाडि लाग्थ्यो, त्यसलाई पच्छ्याउँदै बस र मालवाहक गाडी पछिपछि लाग्थे। एउटाले थोरै गति घटाए अर्को गाडी अघि बढि जान्थ्यो। गति बढे दाँया-बायाँ रेस खेलाए पाराले बसहरू एकअर्कोलाई उछिनेर अघि जाने होडमा देखिन्थे। धेरै गाडीका अग्र भागका सीसा फुटेका छन्।
केहीले चालक अघिल्तिर सानो भाग सीसा काटेका छन्। केहीले अगाडि ढुंगा छेल्न सीसामाथि जाली लगाएका छन्। स्कर्टिङबीचको यात्रा हेर्दा-खेप्दा द्वन्द्वग्रस्त मुलुकमा भएको भान पर्छ। पूर्वबाट पश्चिम र पश्चिमबाट पूर्व यसैगरि रात-रात सयौंको संख्यामा सवारी चल्न भने छाडेको छैन।
***
पथलैया नाघेपछि बल्ल स्कर्टिङको झन्झट हट्यो। परीक्षा दिन हिडेका दुई विद्यार्थीले मधेस आन्दोलनले मधेसका विद्यार्थीको पढाइमा असर पारेको गुनासो गरे। एउटाले भने 'यति लामो बन्द भएपछि अरू ठाउँको उही लेवलको स्टुडेन्टसँगको कम्पिटिसनमा मधेसका त पछि परिहाल्छन् नि।' अर्काले भने 'नेतालाई चिन्ता भए पो।'
मधेसको आन्दोलनले पढाइमा पारेको असरको चिन्ताबाट म पनि मुक्त थिइँन। बन्दको ४५ दिनपछि छोराको स्कुलबाट फोन आएको थियो -'बच्चालाई आउट ड्रेसमा भोलि बिहान ७ बजेदेखि स्कुल पठाइदिनु। आन्दोलनकारीले चलाउन नदिएकाले बस लिन आउँदैन।' मेरो घर र त्यो स्कुलको दूरि ५ किमि छ। सधैं बसमा जाने केटो अब कसरी जाला भन्ने चिन्ता पछि साइकल किनिदिएर दुर गरियो। सधैं कुदाइरहने बानी नपरेको १२ वर्षे केटो अबका दिन घर ढिला पुगे कतै दुर्घटनामा पर्यो की भन्ने चिन्ता हुन्छ। हुन पनि चोटै पारेर २ पल्ट लडिसक्यो। मेरो त यसरी भए पनि चलेको छ तर, अरू साना नानीहरू भएका अभिभावकलाई अझ कति गाह्रो होला भन्ने सोच्दा 'मलाइ ठीकै छ' भन्नुपर्छ।
साँझ ५ बजे चढेको बस बिहान ९ बजे जब मुग्लिन काटेर पोखरातर्फ सोझियो, अनि लाग्यो-'ठीकै छ। सुरक्षित पुर्याए त भैगो।' बाटामा अब बसले विभिन्न ठाउँ रोकेर सिलिण्डर झार्दै गयो। अनि बुझियो, राजमार्गका होटलहरूले यस्ता बसलाई ग्यास ल्याइदिन अह्राउने रहेछन्। तनहुँ, विमलनगरमा खाना खान आइपुग्दा झण्डै ११ बजेको थियो। यहाँसम्ममा ती बसभित्रका बोरामा बाँधिएका प्रज्वलनशील फलामे भाँडा सबै उत्रिसकेछन्।
१ बजे पोखरा बसपार्कमा रोकिएपछि म हतार हतार पछाडि डिक्की हेर्न पुगेँ। मेरा सामान सुरक्षित थिए। पेट्रोलको जर्किन जसरी राखिएको थियो, उसैगरि सुरक्षित नै रैछ। मेरा सामान झारिदिएर खलासी भाइले सोधे -'दाइले पनि पेट्रोल ल्याउनु पर्थ्यो नि। यहाँ कस्तो हाहाकार छ।' म मुस्काएँ, केही भनिँन। प्रज्वलनशील सामानसहितको यात्रामा पनि सुरक्षित आउन पाएकोमा आनन्द लागेको थियो। ज्यान सुरक्षित भए नै मान्छे अभावसँग लड्दै गर्छ भन्ने लाग्यो।
